Kategoria: Wśród równych

KLASYCZNE IDEOLOGIE

Klasyczne ideologie nie posiadają bowiem historii teo­retycznej; całe ich dzieje streszczają się w wymiarze historii społecznej. Dwuwymiarowość historii marksi­zmu jest więc faktem znaczącym, a śledzenie wzajem­nych relacji obu jego historii kluczem do jego istoty i rozwoju.Formuła mówiąca o marksizmie jako

KONTYNUUJĄC WĄTEK

Kontynuując ten wątek Lenin podkreślał, że klasa ro­botnicza pozostawiona sama sobie nie jest w stanie wyjść poza zrozumienie potrzeby walki o swe najbar­dziej bezpośrednie interesy materialne, związane głów­nie z warunkami pracy i płacy. Zrozumienie potrzeby v obalenia kapitalizmu i teoretyczne

PRODUKT PRAKTYKI BADAWCZEJ

Rzecz jasna, że ujęcie to nie docenia roli i znaczenia praktyki naukowej w genezie marksizmu, ujmując go w strukturze właściwej trady­cyjnym ideologiom. Odmienne i równie skrajne stanowisko zajął ostatnio Althusser. W marksizmie widzi on przede wszystkim produkt praktyki badawczej, ob­darzając

PRZESADA I EKSTRAWAGANCJA

Przesada i niewątpliwa doza ekstrawagancji zawarte w jego stanowisku dają się przy tym zrozumieć w pewnej mierze jako wyraz znie­cierpliwienia i reakcji na rozpowszechnienie rozmai­tych wersji poprzedniego ujęcia.Jeśli Gramsci redukuje marksizm zasadniczo do jego wymiaru społecznego, Althusser redukuje go do

CHARAKTERYSTYKA MARKSIZMU

Charakterystyka marksizmu, która by nie popełniała błędów obu wymienionych koncepcji, musi uwzględniać zatem zarówno mechanizm społeczno-kla- sowy, jak i mechanizm wytwórczy wiedzy w postaci praktyki badawczej, przyznając wszakże temu pierw­szemu prymat i rolę określającą, zgodnie z podstawo­wymi wymogami teorii materializmu

MECHANIZM DETERMINACJI

Historii społecznej odpo­wiada mechanizm społecznej determinacji, historii in­telektualnej natomiast — epistemologiczny mechanizm wiedzotwórczy. Z istnienia i nieredukowalności tego ostatniego wynika właśnie istnienie i względna samo­dzielność teoretycznej historii marksizmu. Nie jest ona tylko reprodukcją, powtórzeniem czy zwierciadlanym odbiciem historii społecznej. Ta

OSTATECZNE CZYNNIKI

Znaczy to, że ostatecznych czynników sprawczych zmian i przeobrażeń zachodzących w intelektualnej i teore­tycznej sytuacji marksizmu poszukiwać należy w zmia­nach i przeobrażeniach jego społecznych dziejów, a przede wszystkim dziejów jego związków z ruchem ro­botniczym i praktyką społeczeństw socjalistycznych.Społeczne i teoretyczne

SAMO POJĘCIE

Zanim pójdziemy dalej, ustosunkujemy się jeszcze do pewnego zarzutu powtarzanego nader często pod adresem Marksa i marksizmu w pracach zachodnich marksologów. Otóż powiada się tam, że w początkach lat czterdziestych ubiegłego wieku, kiedy Marks wy­pracowuje podstawowe tezy swego materializmu histo­rycznego

INTENCJE ZARZUTU

Intencje zarzutu są oczywiste. Idzie o zdewaluowanie odkrycia Marksa przez wskazanie na jego rzekomo aprioryczną genezę. Można by odpowiedzieć na to, że dla oceny odkrycia nie jest ważny jego psy­chologiczny mechanizm, droga, na jakiej twórca wpa da na pomysł swej

WSPÓŁTWÓRCA MARKSIZMU

Zresztą współtwórca marksiz­mu, Fryderyk Engels, napisał dokładnie w tym samym czasie monografię socjologiczną na temat sytuacji an­gielskiej klasy robotniczej. Wydaje się jednak, że u podstaw zarzutu tkwi pewne bardziej zasadnicze prze­świadczenie, którego nie da się odeprzeć tylko powy­żej przytoczonymi argumentami.

W TRADYCYJNYCH STRUKTURACH

Innymi słowy, ujmuje się tu marksizm w struk­turze tradycyjnych systemów ideologicznych, z właś­ciwymi dla nich mechanizmami genezy i odniesieniami do doświadczeń podmiotów społecznych, których inte­resy reprezentują. Tymczasem marksizm, jak podkre­ślaliśmy to dostatecznie mocno, nie jest rekonstrukcją świadomości empirycznej proletariatu, kształtowanej

PROJEKT ŚWIADOMOŚCI KLASOWEJ

Jest również czymś o   wiele więcej, gdyż projektem świadomości klasowej proletariatu adekwatnej w stosunku do jego globalne­go interesu.. Jako taki powstawać musi nie tylko we­wnątrz praktyki naukowej, nie zaś praktyki ideolo­gicznej, ale i powstawać na innej drodze niż generalizacja empiryczna